Mədə xərçəngi: yaranma səbəbləri və risk qrupları
Mədə xərçəngi mədənin selikli qişasından başlayan, adətən illər ərzində tədricən inkişaf edən ciddi onkoloji xəstəlikdir. Xəstəlik çox vaxt erkən mərhələdə simptomsuz keçdiyi üçün gec diaqnoz qoyula bilər. Buna görə risk faktorlarını bilmək xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Mədə xərçənginin əsas yaranma səbəbləri
1. Helikobakteri pilori infeksiyası
Mədə xərçənginin ən əsas səbəbi hesab olunur.
Xroniki qastrit → atrofik qastrit → intestinal metaplaziya → displaziya → xərçəng ardıcıllığı yaradır
Uzunmüddətli, müalicə olunmayan infeksiya riski artırır
2. Xroniki mədə xəstəlikləri
Atrofik qastrit
Intestinal metaplaziya
Displaziya
Bu dəyişikliklər prekanserez vəziyyətlər sayılır.
3. Qidalanma amilləri
Risk yaradan qidalar:
Duzlu, hisə verilmiş, qurudulmuş qidalar
Konservant və nitratlarla zəngin məhsullar
Təzə meyvə-tərəvəzin az qəbulu
4. Siqaret və alkoqol
Siqaret mədə selikli qişasını zədələyir
Xərçəng riskini 2–3 dəfə artırır
Alkoqol riski daha da gücləndirir
5. Genetik və ailəvi faktorlar
Ailə üzvlərində mədə xərçəngi
İrsi diffuz mədə xərçəngi (CDH1 mutasiyası)
Bu şəxslər yüksək risk qrupuna daxildir.
6. Uzunmüddətli dərman istifadəsi
Uzun müddət PPI
Tez-tez NSAİİ istifadəsi
dolayı yolla mədə mikroflorasını və selikli qişanı dəyişə bilər.
Kimlərdə daha çox rast gəlinir? (Risk qrupları)50 yaşdan yuxarı şəxslər
Kişilər (qadınlara nisbətən daha çox)
Helikobakteri pilori daşıyıcıları
Xroniki qastriti olanlar
Siqaret çəkənlər
Aşağı sosial-iqtisadi şəraitdə yaşayanlar
Ailəsində mədə xərçəngi olanlar
Uşaqlıqdan pis qidalanma və gigiyena şəraiti olanlar
Mədə xərçəngi birdən-birə yaranmır, illər ərzində formalaşan xroniki proseslərin nəticəsidir.
Helikobakteri pilori-nin vaxtında aşkarlanması və müalicəsi, düzgün qidalanma və risk qruplarında müntəzəm qastroskopik nəzarət bu xəstəliyin qarşısını almaqda əsas rol oynayır.
